ควรเริ่มให้อาหารเมื่อทารกมีวัยเหมาะสม คือ เมื่อนมแม่อย่างเดียวไม่พอเพียง
ต่อการเจริญเติบโตของทารก และทารกมีความพร้อมที่จะรับอาหารอื่นนอกจากนมได้ คือ
เมื่อระบบทางเดินอาหาร ไต ระบบประสาทและกล้ามเนื้อได้พัฒนาจนสามารถทําหน้าที่
พร้อมแล้ว
ความพร้อมของระบบทางเดินอาหาร
ทารกแรกเกิดจะมี extrusion reflex โดยทารกจะห่อปากเอาลิ้นดุนอาหารออกมา
เมื่อได้รับอาหารกึ่งแข็งกึ่งเหลว เมื่อทารกอายุ 4-6 เดือน extrusion reflex ของลิ้นจะหาย
ไป ทารกจะสามารถใช้ลิ้นตวัดอาหารลงสู่ลําคอ และกลืนอาหารกึ่งแข็งกึ่งเหลวได้
น้ำย่อยที่สําคัญในการย่อยแป้ง คือ amylase (อะมิเลส) จากตับอ่อน มีระดับต่ำ
ในทารกแรกเกิดจนกระทั่งอายุประมาณ 6 เดือน นอกจากนี้ น้ำย่อย lipase (ไลเปส) จาก
ตับอ่อน เกลือน้ำดี (bile salt) และน้ำย่อยในกระเพาะอาหารของทารกยังมีปริมาณน้อยมาก
เมื่อเทียบกับผู้ใหญ่ เมื่อทารกอายุประมาณ 4-5 เดือน กระเพาะอาหารจะหลั่งกรดและน้ำ
ย่อย pepsin (เปปซิน) มากขึ้น ตับอ่อนจะหลั่งน้ำย่อย amylase และ lipase เพิ่มขึ้นด้วย
นอกจากความพร้อมทางด้านการกลืนการย่อยและดูดซึมสารอาหารแล้วการให้อาหาร
อื่นนอกจากนมแม่แก่ทารกอายุน้อยยังเสี่ยงต่อการเกิดโรคภูมิแพ้เพราะโปรตีนและสารโมเลกุล
ใหญ่สามารถดูดซึมผ่านผนังลําไส้เล็กของทารกซึ่งเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทําให้เกิดโรคภูมิแพ้ได้
ความพร้อมของไต
ควรเริ่มอาหารตามวัยสําหรับทารกเมื่อไตสามารถขับถ่ายของเสียและทําให้ปัสสาวะเข้มข้นได้มากพอ
เพื่อให้สามารถขับถ่าย renalsolute load ได้แก่ ยูเรียและโซเดียมได้ดีทารกแรกเกิดมีอัตราการกรองของไต (glomerular filtration rate,GFR) ประมาณร้อยละ 15 ของผู้ใหญ่ และเพิ่มขึ้นเป็นลําดับคือ
ร้อยละ 60 เมื่ออายุ 6 เดือน และเท่ากับผู้ใหญ่เมื่ออายุ 2 ปี ความสามารถในการทําให้ปัสสาวะเข้มข้นของทารกแรกเกิดมีเพียงร้อยละ 50-60 ของ ผู้ใหญ่ เมื่ออายุ 2-3 เดือน สามารถทําให้ปัสสาวะเข้มข้นได้ 1,000 มิลลิออสโมล/ลิตร และเมื่ออายุประมาณ1ปี จะได้ 1,100 มิลลิออสโมล/ลิตร เมื่ออายุ
2 ปี สามารถทําปัสสาวะ ให้เข้มข้นได้สูงสุดถึง 1,400 มิลลิออสโมล/ลิตร เท่าในผู้ใหญ่ไตของทารกแรกเกิดยังไม่สามารถขับถ่ายยูเรียและฟอสฟอรัสทางปัสสาวะได้ดีดังนั้นถ้าทารกได้รับอาหารที่มีโปรตีนสูงมากเกินไป จะทําให้เกิดภาวะยูเรียในเลือดสูง (uremia) และเลือดเป็นกรดได้ 10
ความพร้อมของระบบประสาทและกล้ามเนื้อทารกอายุ 4-6 เดือน มีความพร้อมในการกินอาหารกึ่งแข็งกึ่งเหลวทารกสามารถควบคุมการทรงตัวของศีรษะและลําตัวได้ดีเริ่มใช้มือคว้าของเข้าปากได้ extrusion reflex ของลิ้นลดลง ทารกแสดงกิริยายอมรับอาหารเมื่อหิวหรือปฏิเสธอาหารเมื่ออิ่มได้
จึงช่วยป้องกันการให้อาหารมากเกินไปซึ่งจะทําให้เกิดโรคอ้วน
เมื่อพิจารณาความพร้อมของระบบต่างๆ แล้ว จึงแนะนําให้เริ่มอาหารตามวัย
สําหรับทารก เมื่อทารกอายุประมาณ 6 เดือน เพื่อฝึกให้ทารกรู้จักอาหารอื่นนอกจากนม และ
ฝึกทักษะในการกลืนอาหาร ซึ่งจะช่วยให้ทารกกินอาหารทดแทนนมได้ 1 มื้อเมื่ออายุครบ 6
เดือน
แต่ในกรณีที่การเจริญเติบโตของทารกมีแนวโน้มลดลง (น้ำหนักตัวเพิ่มน้อยหรือไม่เพิ่ม)
หรือไม่สามารถให้นมแม่ได้อย่างเต็มที่ อาจให้อาหารตามวัยสําหรับทารกก่อนอายุ 6 เดือนได้
แต่ไม่ก่อนอายุ 4 เดือน และให้นมแม่ต่อเนื่องถึงอายุ 2 ปี
ขอบคุณข้อมูลจาก
คูมืออาหารตามวัยสําหรับทารกและเด็กเล็ก
โครงการส.ส.ส.
